Gửi Nhóm bạn Cửu
Long
LỜI DẪN Dư luận mới đây lại một thoáng xôn xao khi có phúc trình của
Liên Hiệp Quốc đề cập tới con đập mẹ Xiaowan/ Tiểu Loan cao nhất thế giới
vừa hoàn tất, cùng với những tác hại của chuỗi đập Vân Nam như một “mối
đe dọa duy nhất-lớn nhất / the single greatest threat”đối với hệ sinh
thái sông Mekong. Báo chí trong nước có vẻ đang được phép mạnh dạn lên
tiếng “Hãy Cứu Sông Mekong” dĩ nhiên với rất ít đụng chạm tới nước lớn
Trung Quốc mà chỉ với các nước láng giềng nhỏ như Thái Lan, Lào, Cam Bốt
khi nói tới nguy cơ thêm 11 con đập thủy điện chắn ngang dòng chính sông
Mekong khúc Hạ Lưu. Rất đáng lưu ý là Trung Quốc đã có liên hệ trực tiếp
đầu tư tới 4 trong số 11 con đập ấy, không kể 14 con đập bậc thềm Vân
Nam đã là sở hữu của riêng họ.
Nhưng không lẽ chờ tới năm 2009, sắp qua đi thập niên đầu của Thế kỷ 21,
đứng trước ‘sự đã rồi’ giới khoa học trong nước mới “dè dặt” lên tiếng
bày tỏ mối quan ngại về việc Trung Quốc xây đập và hồ chứa nước trên thượng
nguồn sông Mekong. Đối với các nhà hoạt động môi sinh bên ngoài, trong
đó có “Nhóm Bạn Cửu Long” họ đã biết rõ và liên tục lên tiếng báo động
từ hơn một thập niên qua về hiểm họa các dự án xây đập của TQ và cả các
con đập hạ lưu.
Viet Ecology giới thiệu một bài viết mới của bác sĩ nhà văn Ngô Thế Vinh_
tác giả 2 cuốn Cửu Long Cạn Dòng Biển Đông Dậy Sóng, và Mekong Dòng Sông
Nghẽn Mạch nhằm cung cấp cho bạn đọc những thông tin không chỉ về chuỗi
14 con đập bậc thềm Vân Nam mà là một cái nhìn toàn cảnh về những bước
khai thác hủy hoại trên suốt chiều dài của dòng sông kể cả khúc hạ lưu
với thêm 11 con đập mới. Cũng để thấy rằng nan đề của Việt Nam Thế Kỷ
21 là tham vọng bành trướng vô hạn không ngưng nghỉ của nước lớn Trung
Quốc: đang từng bước ‘Tây Tạng hóa’ Biển Đông, khống chế toàn con sông
Mekong và đã cắm được mũi dao nhọn vào cuống họng Tây Nguyên vốn là một
địa bàn chiến lược sinh tử của Việt Nam.
*
TIN CHẤN ĐỘNG: THÊM 11 CON ĐẬP HẠ LƯU
“Cứu Lấy Sông Mekong”, đó là tiêu đề của một kiến nghị mới đây được
dịch ra 7 thứ tiếng với hơn 15,000 chữ ký (18-06-2009) được gửi tới Thủ
Tướng Thái Lan Abhisit Vejjajiva cùng với các chánh phủ khác trong lưu
vực như Lào, Cam Bốt, Việt Nam , bày tỏ mối quan ngại về dữ án chuỗi 11
con đập Hạ Lưu chắn ngang dòng chính sông Mekong, nhất là với hai con
đập Ban Koum 2,330 MW và Pak Chom 1,079 MW của Thái Lan. Kiến nghị trên
đã không được gửi tới Bắc Kinh mặc dù Trung Quốc đã và đang xây những
đập thủy điện Vân Nam lớn hơn các dự án vùng Hạ Lưu rất nhiều, và ngay
cả trong số 11 dự án đập Hạ Lưu, đã có 4 con đập do các công ty Trung
Quốc trực tiếp đầu tư vào.
“Nỗi Sợ Hãi Trung Quốc/ Sinophobia” có thể nói là mẫu số chung của các
nước Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam.
Đâu phải là bất ngờ mà nẩy ra kế hoạch 11 con đập lớn Hạ Lưu chắn ngang
dòng chính sông Mekong. Đó là một tiến trình phát triển liên tục từ nhiều
năm, khi nhanh khi chậm do cấu kết của các công ty tư bản xây đập với
các chánh phủ độc tài trong vùng. Phản ứng ồn ào của các nhóm cư dân liên
hệ và cả những nhà hoạt động môi sinh chỉ có giá trị biểu trưng chứ không
có thực lực đối trọng để có thể ngăn chặn hay thay đổi tiến trình ấy.
Cách đây hơn hai năm, theo tin báo The Nation Bangkok (04/11/2007),
Bộ Năng Lượng Thái cho tiến hành khảo sát tính khả thi của dự án đập thủy
điện khổng lồ Ban Koum công suất 2,230 Megawatt chắn ngang dòng chính
sông Mekong nơi tỉnh Ubon Ratchathani đông bắc Thái với dự trù kinh phí
lên tới 2.5 tỉ MK.
Theo Prakob Virojkut, viện trưởng đại học Ubon Ratchathani, thì dự án
này sẽ bị các quốc gia láng giềng như Lào, Cam Bốt và Việt Nam chống đối.
“Chẳng phải dễ dàng để thực hiện một công trình xây đập lớn như vậy do
những ảnh hưởng rộng rãi trên địa phương và liên quốc gia”. Lào sẽ là
quốc gia đầu tiên chống dự án này vì ảnh hưởng tới dịch vụ bán điện của
Lào sang Thái Lan. Lào vẫn được coi như một “xứ Kuwait thủy điện” của
Đông Nam Á.
Đa số cư dân Thái đều có thái độ chống đối dự án đập vì họ đã từng trải
qua kinh nghiệm đắng cay về con đập Pak Moon 15 năm trước đây. Pak Moon
là một con “đập-dòng-chảy / run-of-river” trên sông Moon, phụ lưu sông
Mekong, cao 17m, hoàn tất tháng 11/1994 với công suất 136 MW là con đập
đầu tiên có thang cá / fish ladder, nhưng cá đã chẳng có trí thông minh
như người đề biết “leo thang” về nguồn. Đập Pak Moon rõ ràng là một thất
bại toàn diện về điện năng với thêm bao nhiêu tác hại cho nguồn cá và
môi sinh đến mức cư dân Thái đòi hỏi phá con đập.
Không phải là mới, các dự án đập thủy điện chắn ngang sông Mekong vùng
Hạ lưu đã có từ thời Ủy Ban Sông Mekong. Cũng vị trí những con đập ấy
đã được các cơ quan tham vấn Canada và Pháp tái đề xuất và Ban Thư Ký
Sông Mekong ấn hành năm 1994. Đây sẽ là một chuỗi “đập-dòng-chảy” cao
từ 30 tới 40 mét, gồm chuỗi những hồ chứa với tổng chiều dài khoảng 60
km, và sẽ có khoảng 57 ngàn dân phải di rời. Nhưng rồi các dự án ấy bị
gác lại vì quá tốn kém và cả do mối e ngại về tác hại rộng rãi trên môi
sinh.
Kề từ đầu năm 2006, các công ty Thái Lan, Mã Lai và Trung Quốc – lại
vẫn Trung Quốc, lại được phép tiếp tục thực hiện những cuộc khảo sát về
tính khả thi của 6 con đập sau đó tăng lên tới 11 con đập vùng Hạ Lưu,
bao gồm từ bắc xuống nam: [H.1]
- Đập Pak Beng, Lào 1,320 MW; bảo trợ dự án: công ty “Trung Quốc” Datang
International Power Generation Co. và chánh phủ Lào.
- Đập Luang Prabang, Lào 1,410 MW; bảo trợ bởi Petrovietnam Power Co.
và chánh phủ Lào.
- Đập Xayabouri, Lào, 1.260 MW, tỉnh Xayabouri, Lào; bảo trợ bởi công
ty Thái Lan Karnchang và chánh phủ Lào.
- Đập Pak Lay, Lào, 1,320 MW tỉnh Xayaburi; bảo trợ bởi công ty “Trung
Quốc” Sinohydro Co. tháng 6, 2007 để khảo sát của dự án.
- Đập Xanakham, Lào, 1,000MW; bảo trợ bởi công ty “Trung Quốc” Datang
International Power Generation Co.
- Đập Pak Chom, biên giới Lào Thái, 1,079 MW
- Đập Ban Koum, biên giới Lào Thái, 2,230 MW, tỉnh Ubon Ratchathani;
bảo trợ bởi Italian-Thai Development Co., Ltd và Asia Corp Holdings Ltd.
và chánh phủ Lào.
- Đập Lat Sua, Lào, 800 MW; bảo trợ bởi Charoen Energy and Water Asia
Co. Ltd. /Thái Lan và chánh phủ Lào.
- Đập Don Sahong 360 MW, tỉnh Champasak, Lào: được bảo trợ bởi công ty
Mã Lai Mega First Berhad Co.
- Đập Stung Treng, Cam Bốt, 980 MW; bảo trợ bởi chánh phủ Nga
- Đập Sambor, Cam Bốt; bảo trợ bởi công ty “Trung Quốc”/ China Southern
Power Grid Co./ CSGP.
