DẪN NHẬP: Đập thủy điện Tử Bình Phô (Zipingpu) thuộc tỉnh Tứ Xuyên được đưa vào hoạt động từ năm 2006, đến ngày 12 tháng 5/2008 xảy ra trận động đất 8.0 ở Vấn Xuyên (Wenchuan, thuộc tỉnh Tứ Xuyên) gây tử vong cho 69.000 người, từ 4,8 đến 11 triệu người vô gia cư trong số 15 triệu dân cư trong vùng [1].

Các học giả và trí thức tranh đấu và các chuyên gia môi sinh Trung Quốc đã gởi thơ thỉnh cầu chính quyền Trung Quốc xét lại an toàn của những đập nước lớn và phổ biến kết quả nghiên cứu này cho dân chúng. Thư thỉnh cầu của họ đã được công bố trên tờ Đệ Nhất Tài Kinh Nhật Báo- First Business Daily (diyicaijing bao) [第一财经日报] [4]- ngày 12 tháng 6 năm 2008 và đã được Three Gorge Probe dịch ra Anh ngữ. Các nhà tranh đấu và các chuyên gia môi sinh đã nghi ngại sự an toàn của các đập nước lớn trong vùng Tây Nam Trung Quốc – nơi có tình trạng địa chấn bất ổn.

Hội Sinh Thái Việt (Viet Ecology Foundation) trân trọng kêu gọi các học giả, trí thức Việt Nam, Đông Nam Á và các nhà trí thức khắp thế giới ủng hộ kiến nghị này bằng cách ghi tên vào bản kiến nghị trên internet theo địa chỉ:
http://www.gopetition.com/online/30896.html

Bản Đồ Các Vòng Cung Địa Chấn Vân Nam và các Dự Án Thủy Điện trên sông Lan Thương

Bản thỉnh thư của trí thức Trung Quốc phỏng dịch ra như sau:
Chúng tôi nhận định cả nước đang chia sẻ đau buồn với các nạn nhân trận địa chấn tại Wenchuan (Vấn Xuyên), trước đại nạn này, phải làm tất cả mọi việc có thể làm, ngoài việc chia buồn, chúng ta cần rà soát lại mọi vấn đề để góp những đề nghị tích cực vào công tác tái thiết.
Một trong những vấn đề nổi bật nhất hiện ra từ thảm trạng này là mối an toàn của đập nước. Trận địa chấn tại Vấn Xuyên đã chứng tỏ ba vấn đề hệ trọng trong việc xây cất các đập nước tại Tây Nam Trung Quốc sau đây:

• Xây hồ chứa lớn và đập nước cao trong vòng cung đai địa chấn có thích hợp không?
• Đã có lầm lỗi khi thẩm định cường độ địa chấn khi soạn thảo phương án không?
• Các hồ chứa lớn và đập cao trong vùng địa chấn có gây ra động đất lớn không?

Chúng tôi hy vọng các cơ quan hữu trách sẽ nghiêm túc khảo cứu những vấn đề trên. Các chuyên gia trong các lãnh vực nghiên cứu liên hệ, các nhà môi sinh đã hợp tác với chúng tôi sọan thảo kiến nghị này. Chúng tôi hy vọng các cơ quan chính quyền sẽ khảo sát và công bố kết quả cho dân chúng được biết. Chúng tôi cũng mong tất cả mọi người, nếu đồng ý với quan điểm chúng tôi, cùng ký tên vào thỉnh thư này.

“Kiến nghị yêu cầu xét lại sự an toàn của những đập nước lớn trong những vùng địa chấn bất ổn tại Tây Nam Trung Quốc”

Cả nước đau lòng về thảm trạng động đất Vấn Xuyên. Chính quyền đã hành động để cứu trợ cho nạn nhân như ưu tiên một. Mọi tầng lớp xã hội đã đóng góp nhân đạo hàng ngày. Đến nay, công tác đã bước từ giai đọan cấp cứu sang giai đoạn tái định cư và tái thiết; chính quyền đang thu nhận ý kiến của mọi thành phần xã hội. Chúng tôi tham gia vào sự kêu gọi này để hy vọng các quyết định tái thiết sẽ tiến hành theo cơ sở khoa học.

Hình Địa chấn Vấn Xuyên

Hình IRN: Đập Tử Bình Phô (Zipingpu)

An tòan của các đập nước là một vấn đề nghiêm trọng nhất nổi bật lên từ thảm trạng này. Ngày 25/5/2008, trong cuộc họp báo, Phụ tá Bộ trưởng Thủy lợi tiết lộ có 2.380 hồ chứa tại 8 tỉnh và thành phố kể cả Sichuan [四川](Tứ Xuyên), Chongqing [重慶] (Trọng Khánh) và Shaanxi [陝西] (Thiểm Tây) đã bị đặt trong tình trạng bị nguy hiểm vì động đất. Các vấn đề liên hệ gồm có: đập rạn nứt, đập trượt, đường thoát nước hư hại, miệng nước chảy ra bị vỡ, tường ngăn nước sập, bờ đê vỡ v.v. Riêng tại Tứ Xuyên, 69 đập đang có nguy cơ vỡ, 310 đập bị xem như có độ nguy cơ cao, và 1.424 có độ nguy cơ trung bình.

Tổn thất vì động đất tự nó đã nặng nề, nếu thêm vào đó khi đập hay hồ chứa hư vì động đất cộng vào, cả vùng hạ nguồn sẽ bị lũ lụt, vì thế, thiệt hại nhân mạng và tổn thất tài sản sẽ cao hơn so với chỉ do động đất mà thôi.

Ngày nay, việc điều tra tổn thất tại các đập nước và bảo trì an tòan cho chúng, chẳng khác gì mất bò mới lo làm chuồng, điều thiết yếu là tái khảo sát tất cả các đồ án phát triển thủy lợi đại quy mô chưa từng có trong vùng Tây Nam Trung Quốc. Trận động đất Vấn Xuyên đã làm nổi bật ba vấn đề quan trọng về kỹ thuật xây đập tại vùng Tây Nam, tất cả đều đáng nghiêm túc quan tâm.